محمدرضا درویشی : در جستجوی آواهای گمشده

 

پهنه گسترده جغرافیایی ایران ، تفاوت بسیار آب و هوایی مناطق آن ، تعدد اقوام و به تبع آن ، داشتن زبان ها و گویش های متفاوت و دهها دلیل دیگر ، سبب شده است تا نواحی مختلف این کشور ، دارای موسیقی متفاوتی نیز باشند . این تفاوت نه تنها در فرم ها، ریتم ها و نغمه های موسیقی نواحی هست ، بلکه در شکل سازها نیز وجود دارد . جالب تر آنکه گاهی در هر منطقه ای هم ، فرم های گوناگون موسیقی نیز به چشم میخورد . تفاوت محسوس در موسیقی شمال ، غرب و شرق مازندران ، زا میتوان به عنوان مثال نام برد . وسعت موسیقی کردها ، که دیگر جای خود دارد (موسیقی کردی ، موسیقی خانقاهی ، موسیقی تنبور ، موسیقی منقطقه اورامان و ...  ).

داشتن چنین پشتوانه عظیم موسیقیایی برای یک کشور ، میتواند مورد توجه موسیقیدانان باشد . در میان موسیقیدانان پژوهشگر معاصر ، استاد محمدرضا درویشی ، از چهره های سرشناس موسیقی ماست که سالها به دنبال گردآوری موسیقی نواحی ایران بوده است .

 

 

 از درویشی بیشتر بدانیم .

 

محمدرضا درويشي متولد سال  13۳4 ، شهر شيراز  .

 

او فراگيري موسيقي را از سن 13 سالگي آغاز کرد . در سال 1357 در رشته آهنگسازي از دانشگاه هنرهاي زيبا دانشگاه تهران فارغ التحصيل شد . پژوهش در موسیقی نواحی و گردآوری آنها از زمینه های مورد علاقه ایشان بوده است که از آن سالها تا به امروز ادامه داشته است . علاوه بر تالیف کتاب های موسیقیایی  ، آثار کم نظیری نیز در موسیقی ایرانی خلق کرده است . نگرش خاصی به موسیقی ایرانی دارد و به همین دلیل ، در آهنگسازی و تنظیم ، فرم مخصوص خود را دارد .

ایشان ، چند سالیست که گروه عبدالقادر مراغه ای را بنیان نهاده اند . به زودی موسیقی سریال شهرآشوب را از این گروه خواهیم شنید .

محمدرضا درویشی ، آثار ارزنده ای با ارکستر سمفونیک ساحته و اجرا کرده است . در ادامه این آثار را بیشتر و بهتر معرفی می کنیم .

 

  

 

تعدادی از آثار استاد محمدرضا درویشی

---

کتابها 

از کتابهای استاد درویشی میتوان به " آئينه و آواز، بيست ترانه محلي فارس ، نوروز خواني ، موسيقي و خلسه ، نگاه به غرب، موسيقي نواحي جنوب ايران و دايره المعارف سازهاي ايران" اشاره کرد .

 

 

 

 

- مجموعه دایره المعارف سازهای ایران

مجموعه اي 10 جلدي است که از آن می توان به عنوان وسیع ترین تحقیق موسیقایی به زبان فارسی نام برد . جلد اول این مجموعه در سال 2002 از طرف جامعه بین الملل اتنوموزیکولوژی ( S.E.M ) به عنوان بهترین کتاب سازشناسی سال در جهان شناخته شد .

 

 

 

 

- درباره هنر و ادبيات

 (گفت و شنودى با محمدرضا درويشى . به كوشش: ناصر حريرى)

گفت‏وگوى ناصر حريرى با محمدرضا درويشى است كه در ارديبهشت و خرداد 1371 صورت گرفته است. در اين كتاب به صورت شفاف و در يك گفت‏وگوى رودررو با ذهنيات محمدرضا درويشى مى‏توان آشنا شد. كتاب هرچند داراى فصل‏بندى مشخص نيست اما موضوعات مختلفى مانند: آهنگسازى، موسيقى ايرانى، مفاهيم موسيقى، نقد موسيقى، فرهنگ و سنّت در آن گنجانده شده است.

 

 

- از ميان سرودها و سكوت‏ها

(گزيده مقاله‏ها، سخنرانى‏ها و گفت‏وگوهايى طى سال‏هاى 1367 تا 1379)

مقاله (مقاله‏هاى منتشر شده در مطبوعات و جرايد از 1369 تا 1379)

سخنرانى (سخنرانى در همايش‏ها، جشنواره‏ها و سمينارها)

گفت‏وگو و اظهارنظر (گفت‏وگو با خبرنگاران، روزنامه‏نگاران و منتقدين)

 

 

 

 

 

 

 

- موسيقى و خلسه

ذكرهاى مراسم گواتى بلوچستان

قصيده شيخ عبدالقادر گيلانى

ذكرهاى مراسم گواتى بلوچستان (كليات)

ذكرهاى مراسم گواتى بلوچستان (آوانويسى و متن)

ذكرهاى مراسم گواتى بلوچستان (تصاوير)

 

 

 

 

 

- نگاه به غرب :

 

بحثى در تأثير موسيقى غرب بر موسيقى ايران(موسيقى نظام ، اركستر ، موسيقى صحنه‏اى (اپرا، اپرت، آواز جمعى، باله، رقص) ، مكتب استاد علينقى وزيرى)

 

طرح مبحث تأثيرپذيرى فرهنگ‏ها و تأثير فرهنگ غرب بر ايران در حوزه موسيقى

 

 

 

- بيست ترانه محلى فارس

(موسيقى در ايل قشقايى. بيست ترانه محلى فارس: آوانويسى به همراه شعر . مقايسه با رديف موسيقى سنتى. تحليل اشعار)

 

- هفت اورنگ(مرورى بر موسيقى نواحى)

 

- مقدمه‏اى بر شناخت موسيقى نواحى ايران

 

- نوروزخوانى(نوروزخوانى و نغمه‏ هاى نوروزى ، آئين نوروزخوانى ، ترانه‏ هاى بهارى)

 

- آیینه و آواز (مجموعه مقالات درباره موسیقی نواحی مختلف ایران)

 

- آواز سحر  (آهنگساز: محمدرضا درويشى)

 *تريو براى دو كلارينت و پيانو . تريوى آواز سحر براساس مقام سحرى در حوزه رواج موسيقى تنبور   نگاشته شده است. مقام سحرى از جمله مقام‏هاى قديمى ايران است كه در منطقه كرمانشاهان رايج و از مقام‏هاى مهم تنبور به‏شمار مى‏آيد. آهنگساز با برداشتى آزاد، قطعه را براى دو كلارينت و يك پيانو تصنيف نموده است.

 

دانلود کنید : مقام سحری (تنبور استاد علی اکبر مرادی) 

 

---

 موسيقى فيلم‏ :

 

- سفر قندهار

(كارگردان محسن مخملباف)

كانديد بهترين موسيقي فيلم خارجي اروپا در سال 2002 از طرف جشنواره دو سالانه موسيقي فيلم در بن – آلمان

 

 

 

 

 

دانلود کنید : موسیقی تیتراژ پایانی فیلم سفر قندهار 

 

- تخته سياه (كارگردان: سميرا مخملباف   1378)

- روزى كه زن شدم( كارگردان: مرضيه مشكينى 1379)

- كيسه برنج (كارگردان: محمدعلى طالبى 1375 ) 

- موسيقى فيلم های سرود دشت نيمور و كارده

---

آلبوم های موسیقی برای ارکستر

(امیدورام شنیدن این نمونه ها ، باعث شود آلبوم را به صورت کامل تهیه کنید )

 

- موسم گل :  آواز و اركستر سمفونيك

 

 آهنگساز و تنظيم ‏كننده: محمدرضا درويشى . آواز: ايرج بسطامى

 

دانلود کنید : تصنیف موسم گل 

 

- جان عشاق : آواز و اركستر

 

آهنگ: پرويز مشكاتيان . تنظيم: محمدرضا درويشى . آواز: محمدرضا شجريان

 

دانلود کنید : تصنیف جان عشاق

 

-  گنبد مينا : آواز و اركستر

 

 آهنگ: پرويز مشكاتيان . تنظيم: محمدرضا درويشى . آواز: محمدرضا شجريان

 

دانلود کنید : تصنیف گنبد مینا 

 

- زمستان : آواز و اركستر سمفونيك

 

موسيقى: محمدرضا درويشى . شعر: مهدى اخوان ثالث . آواز: شهرام ناظرى

 

 

- موسيقى مازندرانى براى آواز و اركستر

 

تنظيم براى اركستر: محمدرضا درويشى . آواز: نوراللَّه عليزاده - ابوالحسن خوشرو

 

دانلود کنید : موسيقى مازندرانى

(با تشکر از وبلاگ نیواک)

 

-آلبوم‏هاى موسيقى) گردآورى و ضبط )

 1. هفت اورنگ (مجموعه چهار نوار از موسيقى نواحى ايران به همراه كتاب)

2. موسيقى شمال خراسان (مجموعه سه نوار به همراه كتابچه)

3. آيينه و آواز (مجموعه بيست و هشت نوار از موسيقى آيينى و آوازى نواحى ايران به همراه كتاب)

4. موسيقى بلوچستان (اجراى دونلى: شيرمحمد اسپندار، به صورت سى‏دى و نوار)

5. سماع - مقام‏هاى تنبور (اجرا: سيد امراللَّه شاه‏ابراهيمى، به صورت سى‏دى و نوار)

6. على گويم - مقام‏هاى تنبور (اجرا: درويش امير حياتى، به صورت سى‏دى و نوار)

7. موسيقى حماسى ايران (مجموعه بيست و چهار نوار و سى‏دى به همراه كتاب)

 

 

بیست و یک بهمن ماه ... تولد استاد فرامرز پایور

مطالبی ویژه ی سالروز تولد استاد فرامرز پایور
آهنگساز ، رهبر ارکستر ، ردیف دان ، نویسنده ، تکنواز و بداهه نواز صاحب سبک در سنتور

در وبلاگ سنتور بخوانید ...

***

.... او در اين سالهاى پركار، هارمونى و كمپوزيسيون را در كلاس استاد بزرگ عصر، امانوئل مليك اصلانيان آموخت و ترجيح داد براى ادامه تحصيلات كلاسيك خود كه سالها پيش، عشق موسيقى آن را كنار زده بود، به انگلستان برود.

 

در سال ۱۳۴۱ از طرف وزارت فرهنگ و هنر برای مدت سه سال به انگلستان اعزام شد ، در آنجا زبان انگلیسی خود را تکمیل نموده و موفق به دریافت دیپلم در رشته تخصصی زبان از دانشگاه کمبریج گردید. ضمناً در رشته موسیقی نیز از آکادمی سلطنتی موسیقی لندن مدارک قابل توجهی کسب نمود و در عین حال برای شناساندن موسیقی ایرانی از طرف دانشگاه لندن و دانشگاه کمبریج از او دعوت شد که کنفرانس هایی در این زمینه و نیز اجراهایی همراه با ساز خود ترتیب دهد که کلیه آنها با موفقیت انجام شد و از طرف دانشگاههای مزبور به دریافت جوایزی نایل گردید. برنامه هاى دلپذيرى از آن سالها در آرشيو راديو بى بى سى وجود دارد. علاوه بر آن فرامرز پایور در طی دوران فعالیت هنری خود ، به اغلب کشورهای جهان برای اجرای کنسرت و شناساندن موسیقی ملی ایران و تهیه صفحه مسافرت نموده است. به طور کلی در هر کجا که فعالیتی در زمینه موسیقی ایرانی انجام می گرفت، پایور همیشه پیش قدم بوده و وجود او برای نشان دادن موسیقی اصیل ایرانی برای موسسات پخش غیر قابل اجتناب و انکار بوده است. وی در سال ۱۳۵۳ همکاری مداوم خود را با سازمان رادیو تلویزیون شروع کرده و آثار خود و متقدمین را به معرض اجرا و پخش درآورد.

 

 

زندگی نامه ی کامل و شرح پختگی هنری استاد پایور را به همراه چندین کلیپ تصویری از استاد پایور ، نت چند قطعه ، و عکس های جالب و دیدنی ، در وبلاگ سنتور بخوانید ... از زحمات دوست عزیزم محمد امین که در وبلاگ سنتور ، بی ادعا ولی پرمایه برای موسیقی ملی ایران و به خصوص استاد بی نظیر و پر کار و خستگی ناشناس ، استاد پایور ، تلاش می کند باید تشکر کرد ...

 

پرواز ابدی برای پرویز یاحقی

متن سخنان استاد محمدرضا شجریان در مراسم تشییع جنازه ی استاد پرویز یاحقی :

هنوز داغ نخستین درست ناشده بود / که دست جور زمان داغ دیگرش نهاد

هنوز از تاثر و تاسف فقدان علی تجویدی زمانی نگذشته است که داغ دیگری بر دل ما نشست . پرویز یاحقی ، این نابغه ی موسیقی ما ، که به حق ویولن را در بین مردم ما به خوبی شناساند ، به طوریکه من از زمان نوجوانی و جوانی که به یاد دارم با ساز این نابغه ی زمان الفت و عشق دیرینه ای داشتم ، وقتی سرپنجه ی پرویز بر ساز نهاده می شد آدم را با خودش می برد . لحظاتی را برای  آدم می ساخت که در آن لحظات آدم از خود بی خود می شد . الحق که حق بزرگی به گردن ویولن دارد ، من به یاد دارم که از جوانی ام هر کسی که دستی به ویولن می برد می خواست مثل پرویز یاحقی ساز بزند . این نمونه ی تاثیر پرویز بر دل های جوانان بود . واقعا دردناک است نبودن پرویز ،  در این بیست و هفت هشت سال پرویز زمانه را برای ارائه ی کارش مناسب نمی دید ، گوشه ی عزلت اختیار کرده بود و در همان درد عزلت بدون اینکه کسی در کنارش باشد به علی تجویدی پیوست .

به هیچ باغ نبود آن درخت مانندش / که دست تندباد اجل بی دریغ برکندش

به همه ی شماها که گوشی برای شنیدن صداهای زیبا دارید تسلیت عرض می کنم .

توجه : این متن از فایل تصویری سخنان استاد شجریان پیاده سازی شده است .

***

دل آواز ضمن عرض تسلیت برای فوت استاد پرویز یاحقی ، مجموعه ی مطالبی که تا کنون در  اینترنت پیرامون این ضایعه منتشر شده است را برای مطالعه ی بیشتر توصیه می کند .  به قول فردوسی بزرگ  گفتنی ها همه گفته اند / بر باغ دانش همه رفته اند ... سخنی نمانده است که من بگویم :

- گزارش مراسم ، عکسهای اختصاصی ، صدا و تصویر ، از وبلاگ پرویز یاحقی
- عکس های اختصاصی و تصویر سخنرانی استاد شجریان و استاد ایرج ، از وبلاگ تحریر

- کیوان ساکت : یاحقی ویولن را ایرانی کرد
- دلایل عدم حضور اکبرگلپایگانی به نقل از وبلاگ گلپا
- مرور ایسنا بر آثار پرویز یاحقی

پری شادخت شعر آدمیزادان ... فروغ فرخزاد

۱۵ بهمن ماه ۱۳۴۵
مـــــرگ فـــروغ فــرخــزاد

تا به کی باید رفت
از دیاری به دیار دیگر ؟

نتوانم ، نتوانم جستن
هر زمان عشقی و یاری دیگر

کاش ما آن دو پرستو بودیم
که همه عمر سفر می کردیم
از بهاری به بهار دیگر ...

***

مرگ من روزی فراخواهد رسید
در بهاری روشن از امواج نور
در زمستان غبارآلود و دور
یا خرانی خالی از فریاد و شور

مرگ من روزی فراخواهد رسید
روزی تلخ ازین تلخ و شیرین روزها
روز پوچی همچو روزان دگر
سایه ای ز امروزها ، دیروزها

بعد ها نام مرا باران و باد
نرم می شویند از رخسار سنگ
گور من گمنام می ماند به راه
فارغ از افسانه های نام و ننگ

***

 

همه می دانند
همه می دانند
ما به خواب سرد و ساکت سیمرغان ،
ره یافته ایم...
ما حقیقت را در باغچه پیدا کرده ایم
در نگاه شرم آگین گلی گمنام
و بقا را در یک لحظه ی نامحدود
که دو خورشید به هم خیره شدند ...

***

انسان پوک
انسان پوک پر از اعتماد

نگاه کن که دندان هایش
چگونه وقت جویدن سرود می خوانند !

و چشمهایش
چگونه وقت خیره شدن می درند !

***

شعر ها از
فــروغ فـــرخــــزاد

دی ماه ۱۳۱۳
بهمن ۱۳۴۵

 

* توضیح : " پری شادخت شعر آدمیزادان " عنوانی که مهدی اخوان ثالث در سوگنامه ای که برای مرگ فروغ سرود ، به عنوان لقب فروغ به کار برد . تقریبا تمام شاعران نامدار معاصر از احمد شاملو گرفته تا احمدرضا احمدی ، و از مصدق گرفته تا اخوان ثالث ، مرثیه هایی در مرگ فروغ سرودند. دوست داشتم چندتایی از آنها را می آوردم ، اما انتخاب از بین ۴۰ یا ۵۰ مرثیه ، کار مشکلی است !

نواقص موسیقی ما از زبان روح الله خالقی

- تقدیم به کلنل علینقی خان وزیری ، اول اصلاحگر موسیقی ایران ، که از طرف برخی بزرگان ! متهم به این است که چرا نوت را به ایران وارد کرد ؟ و چرا موسیقی ایران را با نوت نوشت ؟ چرا از انگشت شست دست چپ در نواختن تار استفاده کرد ؟ و چرا اپرا و تئاتر بر روی اشعار حافظ و سعدی ساخت و هنگسازی کرد ؟ چرا تارهای بم و باس را اختراع کرد و درارکستراسیون سازهای ایرانی از آنها برای ایجاد هارمونی بهره جست ؟

- تقدیم به استاد محمدرضا شجریان ، که از طرف برخی بزرگان ! متهم به این است که چرا ردیف های آوازی اصفهان و تبریز را خراب کرده است ؟ چرا تحریرهایی از خود ابداع کرده است و مطابق دانش خود و نه سنت قدیم مدگردی می کند و تحریر می زند ؟ و چرا از اشعارنو برای آواز بهره می گیرد ؟ چرا تحریرها را از 40 ثانیه به 10 ثانیه کاهش داده است ؟ و چرا ترتیب گوشه های یک دستگاه را عیناً مطابق گذشتگان رعایت نمی کند ؟

- تقدیم به حسین علیزاده ، که از طرف برخی بزرگان ! متهم است که قواعد تصنیف سازی سنتی ایران را در هم شکسته است . متهم است که چرا سبک جدید و من در آوردی در جواب آواز ایجاد کرده است و چرا از جملات خواننده برای جواب آواز استفاده نمی کند . همچنین متهم به این است که چرا تلاش می کند موسیقی ایرانی را پلی فونی ( چندصدایی ) کند و چرا مایل است هارمونی در ارکستراسیون سازهای ایرانی ایجاد نماید ؟

- تقدیم به کیوان ساکت ، که از طرف برخی بزرگان ! متهم است که چرا تار را با پیانو و ویولن به سبک غربی هماهنگ می کند ؟ چرا گوشه ها را مطابق ذوق و سلیقه ی خود می نوازد و اصول ردیف را عیناً بر نمی تابد ؟ چرا سرعت نوازندگی را و استاندارد تکنیک نوازندگی را بالاتر برده است ؟ موسیقی ایرانی نیازی به این سرعت نوازندگی که او مدعی آن است ندارد . چرا به نغمه های غربی توجه دارد و چرا این اندازه اعتقاد دارد که سیستم آموزش موسیقی ایران باید مکتوب باشد ، از کتاب و از نت استفاده کند ، و سیستم سینه به سینه به طور 100% در زندگی امروزی موثر نخواهد بود .

- و تقدیم به همه ی آن ها که از شنا کردن بر خلاف جریان آب نهراسیده اند ، و با اراده ی خود  ، و تیکه به عقل سلیم ، کوشیدند به سمت مسیر صحیح حرکت کنند .

***

اگر کسی چیزی را واقعاً دوست داشته باشد ، و اگر منظور او از این دوست داشتن این باشد که آن چیز را هر چه بیشتر به کمال و جمال نزدیک کند ، مسلم است که نباید فقط و فقط از خوبی های آن بگوید و دست تملق از آستین دوستی دربیاورد و روز و شب را به تعریف و تجمید بپردازد . حق این است که بیان نقص ها و برخی کاستی ها نیز در بهبود و اصلاح و حرکت به سمت بهتر شدن ، هم مفید هستند و هم لازم .

لذا وبلاگ دل آواز این بار مطلبی با عنوان آسیب شناسی موسیقی ملی ایران ارائه می کند . اینکه ما از موسیقی خود و اهالی موسیقی خود ایراد بگیریم اصلاً به این معنی نیست که دلداده و شیدای این موسیقی نیستیم و روح و روانمان جز در جویبار این نغمه ها و این الحان آرام می گیرد ، بلکه اتفاقاً به این معنی است که ما دادگان حقیقی هستیم ، و نه متعصبان کوردل ! نقد می کنیم چون دوست داریم که با سرعت بیشتری پیشرفت کنیم و به قله هایی رفیع تر از قللی که فتح کرده ایم دست بیابیم .

اما نوشتن از ایرادات و نواقص موسیقی ، به قلم ناتوانی مثل من ، قطعاً حساسیت عده ای را برمی انگیخت ، ضمن اینکه نگارنده خود را در حدی نمی بیند که بخواهد شخصاً اقامه ی دعوی کند . بهترین چاره ی ممکن را در این دیدم که صحبت های استادی را نقل کنم ، که اکثریت ( قریب به اتفاق ) کسانی که موسیقی ایرانی را دوست دارند و آن را می شناسند و تاریخش را مطالعه کرده اند در استادی و تسلط  و  شناخت  او  ،  شک  ندارند  .  لذا  به  سراغ کتاب  " نظری به موسیقی "  از  نوشته های  " روح الله خالقی " رفتم ، و نگاهی به سه فصل آخر این کتاب انداختم . فصول " نواقص موسیقی ما " ، " تجدد موسیقی در ایران " و " عاقبت موسیقی ایران " که در چاپی که من در اختیار دارم از صفحه ی 371 تا 409 را به خود اختصاص می دهد .

برخی فرازهای این سه فصل به آنچه که شخصاً می خواستم بیان کنم بسیار شبیه بود ، و اتفاقاً بسیاری پاسخ هایی که امروز ما نیاز داریم را روح الله خالقی ده ها سال پیش داده است !!!

لذا همان ها را با تلخیص و ایجاز برایتان می نویسم . من فقط خلاصه کرده ام و شماره گذاری کرده ام ، و دخل و تصرفی در جمله بندی ها انجام نداده ام . در ضمن " نظری به موسیقی " ابتدا در سال 1317در 2 جلد چاپ شد ، که در چاپ های بعدی دو جلد در یک مجلد عرضه شد . کتابی که من از روی آن می نویسم ، این مشخصات را دارد : خالقی ، روح الله / نظری به موسیقی / نشر نو / چاپ دوم 1370 ، 2200 نسخه / 448 صفحه .

***

نواقص موسیقی ما :

مقدمه :
... اگر صنعتگر بخواهد پابند رسوم گذشته شود و از آن تجاوز نکند ، هیچ وقت جلوتر از آنچه هست نخواهد رفت . بلکه صنعتگر پیش بین آن کسی است که پابند قیود گذشته نشود و با دستی توانا اوراق کتاب کهنه ی گذشته را پاره کرده برای آیندگان کار کند . از انتقاد مردم محیط خود خسته نشود و به فکر خود عقیده مند باشد تا بتواند صنعت را تجدید کرده گذشته را کامل کند و در آیینه ی افکار خویش آینده را نظر نماید . پس برای اینکه به آینده بنگریم باید از نواقص و عیوب موسیقی خود آگاه شویم و در صدد رفع آن ها برآییم . نه مثل آن طاووس زیبای خوش اندام که به پای زشت خویش می نگرد و آن را از انظار مخفی کرده پر و بال زیبای رنگارنگ خود را جلوه می دهد ، بلکه مثل کسی که عوض خجلت و شرمساری در صدد رفع عیب خود برمی آید . اینک باید بگوییم که موسیقی کنونی ما نیز از نواقص برکنار نیست ...

1) ... موسیقی دان های ایرانی مخصوصاً نوازندگان ... اطلاع و درجه ی تحصیلاتشان کم بوده و از قواعد موسیقی و حتی تالیفات قدما هم بی اطلاع بوده اند [و ] جز پیروی راهی که پیشینیان رفته اند کاری انجام نداده و هرگز به خیال جستجوی چیز تازه ای نیفتاده اند ... بی اطلاعی موسیقی دان یک قسم تعصب خشک بی معنی هم در صنعت ایجاد کرده است زیرا هر چه مخالف عادت آن ها باید از دایره ی موسیقی خود خارج می دانند . مثلاً اگر قطعه ای در مایه ی بزرگ ( همان ماهور ) ترکیب شود و بر خلاف عادت عمومی درآمد و فرود مخصوص ماهور و تغییر مقام به دلکش را نداشته باشد یا در عوض دلکش به مقام دیگری که غیر معمول است وارد شود آن را موسیقی ایرانی نمی دانند. بدین ترتیب هر صنعتگری مجبور می شود که ذوق خود را تابع این قبیل تصورات و عادات خالی از حقیقت نماید ... علت عدم ترقی موسیقی ما این بوده است که متصدیان این صنعت در اثر ... نشنیدن نغمه ی دگیری جز موسیقی خود و آشنا نبودن با زحماتی که نویسندگان قدیم ایران راجع به پیدا کردن اصول قواعد موسیقی کشیده اند ، ذوق و فکرشان روز به روز محدود تر شده و در نتیجه یک قسم تکبر و نخوت جاهلانه ای هم در آن ها به وجود آمده است . زیرا شخص بی اطلاع چون از آنچه دیگران کار کرده اند آگاه نیست خود را بیش از آنچه هست تصور می کند و این روش در موسیقی بیشتر متداول است . ... همینقدر که شخصی دستش راه افتاد و در مجلسی چند دقیقه گوش دیگران را نوازش داد و مورد تحسین قرار گرفت خود را مهم تر از آنچه هست تصور می کند و در همان قدم اول متوقف می شود .

2) یکی از نواقص موسیقی ما یکنواخت بودن و کمی مدگردی آن است . زیرا چون مقید هستند که از آوازها پیروی کنند تغییر مقامات هم به یک صورت معین در می آید به طوریکه این مدگردی ها را واقعا نمی توان گفت تازگی دارد . مثلا به قدی ذوق عمومی با تغییر مقام ماهور به دلکش آشناست که قبل از آنکه نوازنده از ماهور به دلکش ورود کند ، مستمع می تواند آن را بخواند و قبل از شنیدن کیفیت آن را نیز بیان کند . و چون راه تغییر مقامات دیگر ... مسدود است تمام قطعات موسیقی یک شکل و یک نهج و شبیه به هم می شود . به نظر موسیقی دان های عادی تغییر مقامات غیر معمولی خوش نما نیست در صورتی که مطلب به خلاف آن است زیرا گوش موسیقی دان به مراتب از گوش سایرین ورزیده تر است و چیزی که ذوق او پسندید  اگر دارای ذوق سلیمی باشد کمتر اتفاق می افتد که مردم نپسندند . ولی چون موسیقی دان ها نمی دانند که چگونه باید از شور به چهارگاه و از سه گاه به ماهور و از همایون به سه گاه رفت همان تغییر مقامات معمول را که رفتن از ماهور و اصفهان و همایون به آواز شور است به مورد عمل می گذارند و راهی غیر از آن را کمتر آزمایش می کنند ... منحرف کردن عقاید این قبیل موسیقی شناسان دشوارتر به نظر می رسد ... خود را مستغنی می دانند و موسیقی را هم محتاج به تغییر و نو شدن تصور نمی کنند.

نتیجه :

... همانطور که ملاحظه شد موسیقی ما با تمام زیبایی طبیعی خود به چه حالت اسفناک و وضع پریشی دچار شده و در نتیجه موسیقی امروز ما با موسیقی فرنگی قابل مقایسه نیست.

 و اگر صنعتگران به زودی درصدد اصلاح آن بر نیایند با انتشاری که موسیقی فرنگی دارد ، در آتیه ی نزدیکی ممکن است آن را از بین ببرد و موسیقی ما مخصوص نقاط دور از شهر و تمدن بشود که در این صورت ساده تر از آنچه امروز هست خواهد بود .

راه حل :

 ... عده ای می گویند موسیقی ایران باید با تمام کیفیات سابق خود باقی بماند و کسی در آن دست نبرد . این دسته گرچه خود را حامی موسیقی ملی و وطنی می دانند ، در حقیقت جز دشمنی کار دیگری به جان موسیقی خود نمی کنند . زیرا وقتی از این خواب غفلت بیدار می شوند که برای گوش کردن موسیقی وطنی باید به گوشه ی ده یا قریه ای سفر کنند و نی زنی را پیدا کنند و از او یک نغمه ی ساده ی دشتی بشوند . چون با این خیال عاقبت کار موسیقی به همانجا خواهد کشید .

دسته ی دیگری گویند که موسیقی ایرانی و موسیقی فرنگی هر یک به جای خویش نیکوست و موسیقی وطنی که نماینده ی ذوق و احساسات ملی ماست نباید تغییر کرده با موسیقی اروپایی آمیخته شود . درست است که از آمیزش این دو موسیقی اگر بدون ترتیب این اختلاط صورت پذیرد موسیقی خوشایندی به وجود نخواهد آمد ، ولی میان دو موسیقی هرچه هم از یکدیگر دور باشند جهات مشترکی وجود دارد که صنعتگر با ذوق و با هنر می تواند آن نکات مشترک را بیاید و موسیقی ایرانی را به صورتی که فرنگی هم نباشد درآورد . حال باید این جهات مشترک را یافت و در اثر تمرین و آزمایش و عمل و کنجکاوی آن ها را به دست آورد .

... اگر موسیقی ما بخواهد در مقابل موسیقی فرنگی وجود داشته باشد و تغییری هم نکند ، محال است ! زیرا با طرزی که ما امروز جلو می رویم و در هر قسمت سرمشق و نمونه را از ممالک پیشرفته می گیریم موسیقی ما نمی تواند در مثال موسیقی فرنگی دوام آورد

... بنابر این باید موسیقی خود را با ذوق امروز و فردا و احتیاجات آتیه ی خود به تدریج وفق دهیم . 

----> مطالعه بییشتر : پرونده ی کیوان ساکت

چند وبلاگ خوب ...

نــیـــــواک

نیواک ، حاصل صداقت ، صمیمیت و شناخت عمیق از موسیقی ملی ایران و همچنین موسیقی فولکلور است .

اگر اطلاعاتی در مورد گروه و فعالیت های کامکارها می خواهید ، نیواک بهترین جایی است که می توانید سوال خود را مطرح کنید . در ضمن در نیواک گاه به گاه با قطعاتی محلی همنوا می شویم ، و گاه به گاه هم دل به موسیقی دستگاهی ایران می دهیم .

نیواک  تا  کنون کوشیده است از تعصب بی فایده و نگاه یکجانبه پرهیز کند و گستره ی دید خود را به اندازه ی همه ی هنرمندان موسیقی ایران گسترش دهد ، از استاد شجریان و علیزاده و کلهر گرفته ، تا ارسلان و هوشنگ کامکار ، تا پری زنگنه و آواهای سنتی و بومی ، و تا کنسرت شهرام ناظری و پرویز مشکاتیان ، و تا بهرام زختاره و هوژبر خوانی می توانید در نیواک مطلب پیدا کنید .

با نیواک هم آشنا شوید .

*** چند مطلب از وبلاگ نیواک :

کتولی ، گونه ای از موسیقی محلی مازندران
نقد شور کامکارها
به یاد مادر - ارسلان کامکار

کــرشــمـــه

وبلاگ کرشمه از مدت ها قبل در بلاگفا شروع به نوشتن درباره ی موسیقی ملی ایران کرد . رویه ای که این وبلاگ در پیش گرفته بود موجب شد تا اندک اندک به جایگاه خوبی در بین بازدیدکنندگان وبلاگ های موسیقی دست پیدا کند . ا

ز ویژگی های کرشمه یکی این بود که می کوشید در کنار توجه ویژه ای که به استاد شجریان دارد ، بدون تعصب خاصی طیف گسترده ای از هنرمندان موسیقی ایرانی را تحت پوشش قرار دهد و مطالبش ، وابسته به خواننده ی خاص یا هنرمند خاصی نبود . این بود که گاهی از زندگی نامه ی اساتید یک ساز می نوشت ، و گاهی داستان پیانو را در ایران تعریف می کرد .

این همه بود ... تا اینکه کرشمه هک شد ! بعد از دل آواز ( که مطالعه می کنید ! ) کرشمه شاید دومین وبلاگ موسیقی بود که هک شد . پس از هک شدن این وبلاگ ، نویسنده اش نه تنها نا امید نشد ، بلکه شروع به تلاشی گسترده و نامه نگاری با مسئولین سایت بلاگفا کرد . او کوشش می کرد در این نامه ها مدارکی دال بر این ارائه کند که صاحب اصلی این وبلاگ او بوده است و وبلاگش هک شده است و لذا از مسئولان بلاگفا خواست تا رمز عبور این وبلاگ را در اختیار او بگذارند .

بالاخره پس از مدت ها خوشبختانه موفق شد ، و امروز بار دیگر کرشمه به همان خوبی قدیم به روز می شود . گرچه از عمر جدیدش ( و به نوعی تولد دوباره اش ) زیاد نمی گذرد و هنوز جوان است ، اما نوشته ها حکایت از این می کنند که نویسنده ی کرشمه همان روند قدیم را در پیش گرفته است و سعی می کند مطالبی مفید و خواندنی عرضه کند .

اگر به موسیقی ملی ایران علاقه مند هستید ، حتما به کرشمه هم سر بزنید .

*** چند مطلب از وبلاگ کرشمه :

سنتور نوازان - قسمت اول ( حتما بخوانید ! )
جمشید عندلیبی و ساز نی

کـیــهان کــلهر

کیهان کلهر را می شناسید ؟ نمی شناسید ؟

شاید پاسخ داده اید مگر می شود کلهر را نشناسیم ؟ شاید هم گفته اید نه ! او را نمی شناسم . به هر جهت کیهان کلهر نزد موسیقی دوستان شناخته شده است . کلهر در آلبوم های زمستان است ، فریاد ، و بی تو به سر نمی شود در کنار محمدرضا شجریان و حسین علیزاده نشست و لحظات جاودانی خلق کرد . در کنسرت همنوا با بم ، بخش زیادی از زیبایی آواز کرد بیات " برسان باده که غم روی نمود ای ساقی " استاد شجریان را با کمانچه ی جادوگرش بر عهده گرفت .

کلهر آلبوم شب ، سکوت ، کویر را سرپرستی و آهنگسازی کرد و بار دیگر در کنار شجریان ، آلبومی ساخت که مانده است و می ماند . آلبومی که بوی خاک ایران می دهد و موسیقی فولکلور ایرانی لباس ارکستراسیون و همنوازی را به شکلی حرفه ای و استادانه پوشید .

کلهر البته در بخش بی کلام فعالتر است تا با کلام . غزل 1 ، غزل 2 ، غزل 3 و غزل 4 و چندین آلبوم تلفیقی دیگر ، از جمله کارهای او هستند . وی علاقه ی زیادی به کارهای تلفیقی و دوستی و صمیمیت با موزیسین های دیگر فرهنگ ها دارد و تا کنون بخش زیادی از آثارش در این زمینه بوده اند .

اگر کنجکاو شدید ، وبلاگ کیهان کلهر را حتما ببینید .

*** چند مطلب از وبلاگ کیهان کلهر :

شب ، سکوت ، کویر
کنسرت کیهان کلهر و نوازنده ی ترک در آمریکا
اردشیر کامکار : موسیقی دان ها کار کنند


*** این مطلب باز هم تکمیل می شود .

*** این مطلب به مرور کاملتر می شود . ممکن است وبلاگ های دیگری نیز طی روزهای آینده معرفی شوند . نام وبلاگ مورد علاقه تان را در بخش نظرات ثبت کنید . وبلاگ هایی معرفی می شوند که به دور از حاشیه پردازی ، و به طور مستمر و آرام ، کاری درخور انجام می دهند ولی تا کنون مورد توجه نبوده اند و از انها غافل بوده ایم .

مدال موتزارت برای استاد محمدرضا شجریان + مصاحبه با رادیو زمانه

 جدیدترین مصاحبه ی استاد شجریان با رادیو زمانه :
مصاحبه از ایرج ادیب زاده

- درباره‌ی برنامه‌ی امشب چه نظری دارید؟

برنامه‌ بسیار خوبی بود و شب تودیع یکی از فرزندان فرهنگی ایران زمین بود که وی سابقه‌ی بسیارخوبی در فعالیت‌های فرهنگی دارد و سالهاست که من ایشان را می‌شناسم. بر خودم واجب می‌دانستم که در شب تودیع ایشان شرکت کنم؛ بخاطر خدمات فرهنگی که به فرهنگ ایران کرده و به شناسایی ایران. من به پاس این خدمت ایشان گفتم که امشب می‌آیم تا در این تودیع شرکت کنم.

- اکنون فرانسوی‌ها، به‌ویژه اروپایی‌ها، علاقه زیادی پیدا کرده‌اند به موسیقی سنتی ایران. شما فکر می‌کنید چرا؟

ادامه نوشته

نــگــارا

دانلود کنید : نگارا ، صدا و تنبک همایون شجریان ، تار حسین علیزاده ، کمانچه کیهان کلهر

عکس تزیینی است

نگارا ...
نگارا...
این همه قهر و غضب چیست ؟
این همه قهر و غضب چیست ؟

دلت بر ما نمی سوزد ، سبب چیست ؟

بیا بیا آرام جانم ، بیا سـرو روانـــم
بیاشیرین زبانم ... رطب چیست ؟

به روی تو ، آینه مفتون
ز جعد تو غالیه پر خون
اگر تو را دل شود عاشق
عجب نیست ...

دل شود عاشق ،
عجب نیست ...

تصنیف قدیمی بر اساس روایت عبدالله خان دوامی